Systemy automatyki przemysłowej, budynkowej oraz infrastrukturalnej przez wiele lat funkcjonowały jako środowiska techniczne, których nadrzędnym celem było zapewnienie nieprzerwanej realizacji procesów. Tworzone z naciskiem na niezawodność i stabilność, pozostawały w dużej mierze poza głównym nurtem dyskusji dotyczących cyberbezpieczeństwa. Nie oznacza to jednak, że kwestie bezpieczeństwa miały znaczenie drugorzędne. Przeciwnie – stanowiły integralny element tych rozwiązań. Zmianie ulega dziś przede wszystkim sposób postrzegania tej zależności i świadomego zarządzania nią.
Systemy OT jako podstawa ciągłości działania
Istniejące w zakładach przemysłowych systemy OT odpowiadają za prawidłowe funkcjonowanie instalacji i obiektów. Nadzorują procesy, wspierają utrzymanie produkcji oraz gwarantują dostępność infrastruktury. Każde zakłócenie ich pracy – bez względu na źródło – może skutkować przestojami, utratą ciągłości działania oraz wzrostem zagrożeń dla bezpieczeństwa. W tym ujęciu cyberbezpieczeństwo nie stanowi nowego obowiązku, lecz naturalne rozwinięcie odpowiedzialności, jaką systemy automatyki realizowały od początku.
Zmiana otoczenia, nie samej istoty systemów
Największe zmiany dotyczą obecnie otoczenia, w którym funkcjonują systemy OT. Coraz silniejsza integracja z IT, możliwość zdalnego dostępu, rozwój analityki danych oraz bardziej rozbudowane architektury komunikacyjne sprawiają, że systemy działające niegdyś lokalnie stają się częścią szerszego ekosystemu. W konsekwencji pojawiają się nowe obszary ryzyka wymagające uporządkowanego podejścia.
KSC I NIS2 – czynnik przyspieszający zmiany
Znaczącą rolę odgrywają tutaj regulacje takie jak dyrektywa NIS2 oraz nowelizacja ustawy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa. Nie wprowadzają one cyberbezpieczeństwa do środowisk OT, lecz nadają mu formalną rangę, określają odpowiedzialność oraz przyspieszają realizację działań, które wcześniej bywały odkładane. Szczególny nacisk położono na kontrolę dostępu, segmentację, monitorowanie, obsługę incydentów oraz zapewnienie ciągłości działania.
IEC 62443 – zgodność a certyfikacja
Coraz częściej w kontekście cyberbezpieczeństwa OT przywoływana jest norma IEC 62443 porządkująca wymagania wobec systemów przemysłowych. Kluczowe jest jednak odróżnienie zgodności deklarowanej na etapie projektowania od niezależnie potwierdzonej certyfikacji. O ile deklaracja zgodności nie zawsze odzwierciedla rzeczywisty poziom bezpieczeństwa, o tyle certyfikacja dostarcza obiektywnego potwierdzenia spełnienia wymagań.
Cyberbezpieczeństwo OT nie jest chwilową modą. Wynika z rosnącego znaczenia systemów automatyki dla funkcjonowania organizacji, coraz większej integracji z innymi obszarami działalności oraz wzrostu widoczności ryzyk. Regulacje takie jak KSC i NIS2 nie tworzą tego trendu, lecz nadają mu odpowiednią rangę. Kierunek zmian jest jednoznaczny – od pojedynczych działań ochronnych do kompleksowych, systemowych modeli bezpieczeństwa, zaś warunkiem realizacji tych wymagań pozostają szkolenia personelu
Cyberbezpieczeństwo jako element całego systemu
Największym wyzwaniem nie jest sama świadomość zagrożeń, lecz skuteczne uwzględnienie ich w rzeczywistym środowisku. Dodawanie pojedynczych zabezpieczeń zwykle nie daje oczekiwanych rezultatów. Efektywność osiąga się wtedy, gdy bezpieczeństwo jest wpisane w architekturę całego rozwiązania. Cyberbezpieczeństwo powinno obejmować identyfikację i wykrywanie zdarzeń, bezpieczną komunikację, kontrolowany dostęp zdalny, warstwę sterowania, aplikacje oraz zarządzanie konfiguracją.
OT jako element bezpieczeństwa organizacji
Obecnie obserwujemy przesunięcie perspektywy z poziomu pojedynczego systemu na poziom całej organizacji. Systemy OT stają się częścią zarządzania ryzykiem, wpływają na ciągłość biznesową oraz wymagają ścisłej współpracy zespołów technicznych i organizacyjnych. Bezpieczeństwo nie jest już cechą pojedynczego komponentu, lecz rezultatem połączenia technologii, architektury i właściwej eksploatacji.
Zapełnić lukę – szkolenia
Dyrektywa NIS2 oraz nowelizacja KSC wskazują na konieczność wdrażania środków organizacyjnych, w tym szkoleń i działań podnoszących świadomość personelu. Organizacje powinny nie tylko wdrożyć odpowiednie rozwiązania techniczne, ale również potwierdzić, że osoby odpowiedzialne za środowiska OT rozumieją zasady zarządzania dostępem, ryzyka związane z integracją systemów, znaczenie monitorowania incydentów oraz wpływ podejmowanych decyzji na ciągłość działania.
Wiedza, która przekłada się na praktykę
Szkolenia dotyczące cyberbezpieczeństwa systemów OT koncentrują się na praktycznych aspektach funkcjonowania środowisk przemysłowych. Obejmują interpretację wymagań NIS2 i KSC, wykorzystanie normy IEC 62443, zagadnienia segmentacji sieci, bezpiecznego dostępu zdalnego, detekcji zdarzeń, zarządzania uprawnieniami oraz zależności między bezpieczeństwem a ciągłością działania.
Dlaczego właśnie teraz?
Wraz z wejściem w życie nowych regulacji szkolenia przestają być jedynie rekomendowaną praktyką i stają się jednym z wymaganych środków zarządzania ryzykiem. Organizacje, które nie są w stanie wykazać odpowiedniego przygotowania kompetencyjnego, mogą mieć trudności z udowodnieniem swojej odporności operacyjnej.
Więcej informacji: www.sabur.com.pl/cyberbezpieczny-system-sterowania
